

Hem teknik hem de operasyonel özellikleri doğrultusunda pervaneli pedal mekanizmalarını belirli bir detayda ele aldığım iki kısımlık anlatımın ardından bu mekanizmaların avantajlarını ve dezavantajlarını da özetleyerek bu başlığı nihayetlendirelim:
Yüzgeçli Pedal Mekanizmalarının Avantajları
- Yüzgeçli mekanizmalarda mekanizma gövdesi, taşıyıcı basit çatı formunda olduğu için tüm aktarma unsurları bu gövde üzerinde açık şekilde konumlandırılmıştır. Bu sayede olası bir mekanik arızanın suda tespiti hayli kolayken basit onarımların ve ayarlamaların kayak üstünde suda yapılması da mümkündür.
- Yüzgeçli mekanizmaların itiş kuvveti pervaneli mekanizmalara göre daha yüksek olup ikinci ve üçüncü nesil mekanizmalarda yüzgeçlerin yarattığı itki her yönde (ileri-geri ve çevresel) aynı kuvvette olup yön değişimi ile herhangi bir hız ve tork kaybı yaşanmaz.
- İleri geri bastırarak itmek sureti ile işletilen makas hareketli krank sistemi, dairesel hareket sergilemeyen aktarma unsurlardan ötürü duyumsal açıdan oldukça sessiz ve titreşimsizdir. Bu da nominal hızlarda sessiz bir sürüşün sağlanabildiği anlamına gelir ki sığ sularda yürütülen oltacılık süresince bu büyük bir avantajdır.
- Krank tahrikinin yüzgeçlere aktarımı esnasında hareketin ekseni korunarak sadece yönü değiştirildiği için şaft benzeri uzun yapılı aktarma unsurları yerine eksantrik zincir ve kirişlerden oluşan hafif ve mekanizma içerisinde çok daha az yer kaplayan unsurlar söz konusudur. Aynı zamanda her pedal basımında 175°-195°lik bir salınım aralığında neredeyse “tam” açılı şekilde çalışan yüzgeçlerin karinaya yaslandıktan sonra birkaç santimlik kısa ancak seri pedal itişleriyle 10°-20°lik “dar” açılı bir yatay salınıma sokulması mümkündür.
Bu özellik sayesinde zemin temasından kaçınma manevralarının gerektirdiği asgari itiş çabucak yaratılarak kayağın bir karışlık sığlıklarda bile dümen tutacak hızla ilerlemesi kolaylıkla sağlanır.
- Yüzgeçli mekanizmalarda mekanizma gövdesi, taşıyıcı basit çatı formunda olduğu için tüm aktarma unsurları bu gövde üzerinde açık şekilde konumlandırılmıştır. Bu sayede olası bir mekanik arızanın suda tespiti hayli kolayken basit onarımların ve ayarlamaların kayak üstünde suda yapılması da mümkündür.
- Yüzgeçli mekanizmaların itiş kuvveti pervaneli mekanizmalara göre daha yüksek olup ikinci ve üçüncü nesil mekanizmalarda yüzgeçlerin yarattığı itki her yönde (ileri-geri ve çevresel) aynı kuvvette olup yön değişimi ile herhangi bir hız ve tork kaybı yaşanmaz.
- İleri geri bastırarak itmek sureti ile işletilen makas hareketli krank sistemi, dairesel hareket sergilemeyen aktarma unsurlardan ötürü duyumsal açıdan oldukça sessiz ve titreşimsizdir. Bu da nominal hızlarda sessiz bir sürüşün sağlanabildiği anlamına gelir ki sığ sularda yürütülen oltacılık süresince bu büyük bir avantajdır.
- Krank tahrikinin yüzgeçlere aktarımı esnasında hareketin ekseni korunarak sadece yönü değiştirildiği için şaft benzeri uzun yapılı aktarma unsurları yerine eksantrik zincir ve kirişlerden oluşan hafif ve mekanizma içerisinde çok daha az yer kaplayan unsurlar söz konusudur. Aynı zamanda her pedal basımında 175°-195°lik bir salınım aralığında neredeyse “tam” açılı şekilde çalışan yüzgeçlerin karinaya yaslandıktan sonra birkaç santimlik kısa ancak seri pedal itişleriyle 10°-20°lik “dar” açılı bir yatay salınıma sokulması mümkündür. Bu özellik sayesinde zemin temasından kaçınma manevralarının gerektirdiği asgari itiş çabucak yaratılarak kayağın bir karışlık sığlıklarda bile dümen tutacak hızla ilerlemesi kolaylıkla sağlanır.
- Motor mekanizmanın kokpit içerisindeki ana unsuru, zemin hizasında mekanizmaya bağlanan pedallı kranklardan ibarettir. Diğer bir deyişle mekanizma gövdesi, kokpitin zemininde yer alan mekanizma yatağına gömülü şekilde yerleşik olduğundan bu yüzgeçli pedal mekanizmalarıyla donatılmış kayaklarda kokpit düzenini sağlamak, yüksek konumlu çevirmeli pedal mekanizmasının kokpitin ortasında yer aldığı bir kayağa göre daha kolaydır.
- Pervaneli çoğu mekanizmanın aksine sabit yüzgeçli modellerde yüzgeçleri iki yana açarak düzleştirmek ya da mafsallı yüzgeçleri (kick-up) olan modellerde bunları geriye doğru kırıp katlamak sureti ile bütün bir pedal mekanizmasını bir kayak ambarına ya da kısıtlı bir araç bagajına sığdırarak hem suda hem de karada taşımak mümkündür.
- Kokpit zeminindeki yuvaya yerleştirilen sabit konumlu mekanizmalar oldukları hâlde bacak mesafesinin kullanıcının fiziğine göre ayarlanması sadece krankların mekanizma üzerinde kademeli olarak ileri ya da geri kaydırılarak açılarının değiştirilmesi sureti ile kolayca yapılabilir. Bu sayede kayak koltuğunun merkezi konumu değiştirilmeksizin pedalların uzaklığı yaklaşık 30 cm.lik bir payla yeniden ayarlanabildiğinden kayağın ağırlık merkezi değişmez ve pedal performansını veya sürüş rahatlığını arttırmak maksadıyla krank açılarını yeniden ayarlamak da kayağın trimini etkilemez.
- Her iki krank kolu da kokpit zemininde konumlanmış tek bir noktadan mekanizmaya bağlandığı için yüzgeçli mekanizma ile donatılan kayakların koltukları görece kokpit zeminine daha yakındır. Bu noktada sağlanan “alçak konumlu” oturma pozisyonu sayesinde hem ağırlık merkezini hem de denge noktasını belirleyen tek dinamik unsur durumundaki kayak oltacısını (sizi) su yüzeyine daha yakın tutan yüzgeçli bir kayak, –uzun süreli rahat bir pedal çevirimi için– “yüksek konumlu” koltukla donatılmış aynı ölçülerdeki pervaneli bir kayağa göre dengeyi sağlamakta ve korumakta çok daha başarılıdır.
Yüzgeçli Pedal Mekanizmalarının Dezavantajları
- Patent haklarının harici üreticiler lehine esnetildiği ilk nesil yüzgeçli pedal mekanizmaları (V1 ve V2) dışında, gelişmiş özelliklere sahip diğer MirageDrive mekanizmaları (MD180 ve MD360) hâlen oldukça pahalı olan ve kas gücüyle işletilen hayli özel motor mekanizmalarıdır.
- Yüzgeçli mekanizmalarda mekanizma gövdesi taşıyıcı çatı formunda olduğu için tüm aktarma unsurları bu gövde üzerinde açık şekilde konumlandırılmıştır. Dolayısı ile kum ve ince partiküllü kıyı döküntüsünün mekanik parçalara bulaşma ihtimali yüksektir. Özellikle kumsal alanlarda kayaktan sökülmüş hâldeki mekanizmanın doğrudan kum zemine bırakılmaması veya tambur, zincir ve dişlilere bulaşık kum tanelerinin suda temizlenmeden kullanılmaması uzun bir mekanik ömür uman kullanıcıların azami derecede özen göstermesi gereken bir husustur.
- Artık farklı markalar altında üretilebildiği için özellikle multiblok (çok parçalı) kayak modelleri ile birlikte piyasaya dağıtılan ilk nesil yüzgeçli pedal mekanizmaları (V1 ve V2) sadece tek yönde ilerlemeye imkân vermektedir. Doğrudan geriye hareket yeteneğine sahip olmayan bu mekanizmaların geriye dönüşü dümen ve/veya kürek yardımı ile gerçekleştirilir. Bu yüzden rüzgâr, akıntı ve dalga gibi doğal yükler sadece baş istikametinden alındığı sürece su üstü konumunu belirli bir süre korumak mümkündür. Çift yönde itiş sağlayarak ileri-geri hareket imkânı sunan ikinci nesil MirageDrive (MD180) mekanizmalar ise hâlihazırda yalnız Hobie marka belirli model deniz kayaklarıyla birlikte dağıtılmaktadır.
- Açık gövdeli bir mimariye sahip mekanizmanın aktarıcı unsurları yarım dairelik hareket setlerini yineleyen özel formlu eksantrik parçalardan oluştuğu için servis ve parça maliyetleri pahalı sayılabilecek mekanizmalardır. Mekanizmayı hafif kılmak adına birbiri ile temas hâlinde ve birlikte işleyen farklı sertlikte plastik ve metal unsurların oluşturduğu karışık materyalli aksamın mekanik ömrü ancak, makul kullanım ve düzenli koruyucu yağlama ile sağlanabileceği için yüzgeçli pedal mekanizmalarının ara bakım masrafı görece yüksektir.
- Piyasada dağıtımı yapılmış yüzgeçli mekanizmalardaki marka tekeli ve patent baskısı ürün çeşitliliğini sabitlerken, fiyat açısından kullanıcıya oldukça kısıtlı bir tedarik aralığı sunmaktadır. Bu durum ise; en çok önemsediğim ve özenli ürünlerle kalkındırılması gerektiğine inandığım giriş seviyesi kayak-kano ürün piyasasının Asyalı plastik üreticilerinin eline bırakılarak ilk nesil MirageDrive mekaniğini referans alan, ancak gerek malzeme gerekse üretim kalitesi yönünden referans dışı hayli yetersiz ve güvenilmez jenerik ürünleri tüm yüzgeçli mekanizmaların güvenilirliğini zedeleyecek düzeyde giriş seviye ürün piyasasına egemen hâle getirmektedir.
- Asya menşeli çoğu ekonomik YPM modelleri, üretim ve materyal kalitesi açısından düşük düzeyli olduğundan, eksantrik kablolarında, kranklarda ve yüzgeç direklerinde yaşanan kırılma problemleri ilgili birçok mekanizma unsurunun yeniden tedariği veya haricen ürettirilmesi gerekebilir.
Sosyal medyada kıran kırana devam eden pedal savaşları cephesine bir sulh getirmek üzere kayak ve kanolarda kullandığımız motor mekaniklerini lüzumunca detaylandırmaya çalıştığım 10 bölümlük bu özgün makalenin sonunda yinelemekte fayda gördüğüm iki hususa daha değinerek konuyu tamamlayacağım. Bu son bölüme erişmek için aşağıdaki bağlantıyı kullanınız.
Bahadır Çapar
Mayıs 2022, Adana
9. bölümün sonu
yazının devamını oku (Pedal Savaşları 10. bölüm / “Son Cephe: KIRMIZI BALIK”)
yazının önceki bölümünü oku (Pedal Savaşları 8. bölüm / “Yüzgeçli Pedal Mekanizmaları 4. kısım”)
www.kayakfishingturkiye.com adresi ile ulaşarak kano ve kayak ile balıkçılık konusunda herşeyi danışıp konuşabileceğin harika bir topluluğumuz olduğunu biliyor muydun?
Kısaca Kayak Fishing Turkiye | KFTr olarak andığımız “Türkiye Kano Balıkçıları ve Kayak Oltacıları Topluluğu” adlı facebook sayfamızda tıpkı okuduğun bu Nehirden Denize makalesindeki gibi kayak ve kano ile balıkçılığa dair birçok konuyu konuşuyor, bildiklerimizi ve edindiklerimizi birbirimizle paylaşıyoruz. Hiçbiri yapay zeka ürünü ya da derlemesi olmayan, aksine yapay zekanın da bu konularda nitelikli bilgi kaynağı olarak görerek beslendiği Nehirden Denize’nin müzahirliğindeki KFTr‘de hepsi gerçek deneyim ve aklın ürünü özgün anlatı ve paylaşımlarımız eminim sana da iyi gelecek! Sadece bu kadar da değil; topluluğumuzun WhatsApp grubuna üye olarak, kayak ve kano ile balıkçılık temalı grup içi webinarlarımıza sen de katılabilirsin.





